OBAMA!

BABAEN ti balligi ni Sen. Barack Hussein Obama II iti eleksion idi Nobiembre 4, naikkan ti Estados Unidos iti Nangisit wenno African-American a presidente, kaunaan iti pakasaritaan ti pagilian. Ken malaksid a napintas a ramen daytoy iti namaris a pakasaritaanda, wenno kasla naimas a taraon a nanamen dagiti padana a Negro, makuna a naimbag unay ti napilida a mangsukat ken ni Presidente George W. Bush.

Nakagun-od ni Obama (Democrat) iti 349 electoral votes kontra iti 172 ni Sen. John McCain (Republican), tapno agtakem a maika-44 a presidente iti Estados Unidos.

Kas makita iti layus a butosna, ti nabuslon a pinansial a suporta a naawatna (umabot iti $600 milion, kaaduanna ti nagtaud iti fund-raising iti Internet), ken ti nabara a panangawat dagiti lider dagiti adu a pagilian iti balligina, makuna a ni Obama ti kasapulan dagiti Amerikano a mangrisut kadagiti adu a parikutda, kas iti krisis ti ekonomiada a nangramaram pay iti adu nga ekonomia iti lubong, ti dua a narikut a gubat a sinerrekda iti sabali a pagilian (Iraq ken Afghanistan), ti mapagbutbutngan a panagarmas iti nuklear dagiti kabusorda a pagilian, ken ti kumarkaron a parikut iti global warming.

Makuna a ti panangabak ni Obama ken ti sibubukel a Democratic Party tapno matengngelda manen ti mayoria iti Kongreso, ti mangiparangarang nga awanen ti panagayat ti adu nga Amerikano iti panangipataray ti maysa a Republican a lider iti gobiernoda. Iti panagturay ni Bush, napunas ti $500 a bilion a budget surplus a natawidna iti sinublatna nga administrasion, nagdoble ti utang ti gobiernoda nga umaboten iti $10 trillion, ngimmina iti bayad ti healthcare ken enerhia a kasapulanda, immadu iti naawan ti trabaho, nanabsuok ti balor dagiti magatang a balay, ken arigna nakarasanen ti retirement ken investment account ti gobierno.

Ti panangibutos ngarud ti agarup 60 milion nga Amerikano ken ni Obama, kasla tinamingda metten ti masakbayanda, wenno ti dakkel a namnama a mawaknitanen ti sipnget a nangabungot kadakuada manipud iti trahedia ti 9/11 ket irugidan ti mangsindi ti bukodda a pagsilawan.

PANAGBALBALIW

Ti arapaap ngarud dagiti Amerikano a panagbalbaliw iti agdama a kasasaadda ti kasla nagango a pagtungo a nangaron ti rikna ti adu nga Amerikano, kaaduanna dagiti agtutubo iti amin a 50 nga estado wenno dagiti naggapu kadagiti nadumaduma a puli a pakairamanen dagiti Aprikano, Latino ken Asiano, a nagboluntario nga agkampania iti napasnek, malaksid pay ti pannakaaramat ti teknolohia a kas iti Internet, tapno agballigi ti 47-anyos ken karismatiko a Democrat.

Dakkel ti pangnamnamaan ti kaaduanna nga Amerikano kadagiti kari ni Obama mainaig iti ekonomia, nga adayo a nalawlawag ken nakapappapati ngem dagiti ikarkari ni McCain a sipud pay idi damo ket lumablabbasiten ti rupa ti 72-anios a senador a mangsarsarapa iti isyu mainaig iti panagpada ti garitda ken ni Bush. Napasnek ti panangikari ni Obama nga ibabana ti masingir a buis kadagiti ordinario nga umili, mapalawa ken mapabileg ti pannakaipaay ti healthcare kadakuada, maileppas iti nadaras ken naurnos a wagas ti giera iti Iraq ken Afghanistan wenno ti pamutbuteng ni Osama Bin Laden kadakuada, makitunos iti gobierno ti Iran ken North Korea tapno mapengdan ti pannakaaramat ti armas a nuklear, ken tamingenna a sipupudno ti parikut iti global warming.

Ken kangrunaanna, gapu iti panangibutos dagiti Amerikan iti maysa a nangisit a Presidente, kalsa napaglunitda metten ti sugat wenno napait a lagip nga imbati ti nakaam-ames a pannakaadipen dagiti Negro iti ima dagiti Puraw, ti imbunga daytoy a nadara a giera sibil, ken ti pasaray pannakaikuskuspil dagiti nangisit a puli uray kadagitoy a panawen. Ken napasamak ti naisangsangayan a pannakaital-o ti maysa a Negro uppat a dekada sipud pay inyebkas ni Martin Luther King, nalatak a civil rights activist, ti arapaapna a maipada koma ti karbengan dagiti Negro a kas kenkuana iti karbengan dagiti Puraw.

SINO KADI NI OBAMA?

Sakbay a nagteng ni Obama ti kangatuan a puesto iti pagilian, maam-ammo laeng daytoy a kas bagito wenno first-termer a kameng ti Senado ti Estados Unidos, dati nga state legislator iti Chicago, Illinois, karismatiko a community organizer, abogado dagiti marigrigat, propesor iti constitutional law, ken autor ti nalatak a libro.

Nayanak ni Obama idiay Honolulu, Hawaii idi Agosto 4, 1961. Puro nga Aprikano ni tatangna, ni Barack Sr., ta nayanak ken dimmakkel daytoy iti maysa a purok iti Nyanza, Kenya. Puraw met nga Amerikano a taga-Wichita, Kansas ti inana, ni Ann Dunham, nga adda darana nga Irish ken Scottish.

Nagnaed dagiti dadakkel ti ina ni Obama iti Hawaii kalpasan iti Maikadua a Gubat. Iti University of Hawaii ti nagsarakan dagiti dadakkel ni Obama, ta estudiante ditoy ti inana, idinto a maysa a foreign student ti amana. Dua laeng ti tawen ni Obama idi agsina dagiti dadakkelna. Nagsubli ti amana idiay Kenya (21 anios ni Obama idi matay iti aksidente ti lugan ti amana idiay Kenya). Nabati ni Obama iti sidong iti inana iti Hawaii. Ngem idi nakikasar ti inana iti maysa nga Indones, simmurot ni Obama iti Jakarta a nagnaedan ti maikadua a pamiliana ket nagadal ditoy iti elementaria agingga idi agtawen iti sangapulo. Kalpasanna, innala daytoy ti lolana iti Hawaii ket pinagbasana ditoy agingga iti haiskul. Immuna a nagkolehio ni Obama iti Los Angeles, California sa immakar daytoy iti Columbia University iti New York a nangileppasanna iti political science a kurso. Kalpasanna nagadal daytoy iti kinaabogasia iti Harvard. Idi makagraduar, nagbalin daytoy a community organizer iti maysa nga organisasion ti simbaan a tumultulong kadagiti marigrigat a kaamaan iti Chicago. Iti maysa a bupete iti siudad, naam-ammona ni Michelle Robinson a maysa met nga abogado. Inkasarna daytoy idi 1992, ket naadaanda iti dua a babbai nga anak—da Malia Ann (1998) ken Natasha (2001).

Nagkandidato ken nangabak nga state senator ni Obama iti Illinois, ken nagserbi ditoy iti walo a tawen. Idi 2000, pinadasna ti agkandidato a Kongresman iti Kamara ti Estados Unidos, ngem naatiw daytoy iti primary iti Democratic Party. Ngem idi 2004, nagkandidato para iti US Senate ket naigasatanna babaen ti layus a butos.

Iti panagtakemna a kas senador ti pagilian, napasnek ni Obama a timmulong tapno mapanday dagiti linteg a mangisardeng ti panagsuitik iti eleksion, panakataming ti climate change wenno panagbaliw ti klima, naiget a panangtengngel iti terorismo, ken ti pannakasaluad ti pagimbagan dagiti beterano iti gubat.

PIMMUDNO NGA ARAPAAP

Idi 2007, indeklara ni Obama ti panggepna nga agkandidato a presidente ti America. Iti primary iti Democratic Party, inatiwna ni Sen. Hillary Clinton, a dati a First Lady, tapno agbalin nga standard bearer ti partido. Ngem uray sakbay a nagbalin a pormal a kandidato, adun ti maaw-awat ni Obama a suporta kadagiti kailianna, iti uneg ken ruar ti pagilian, wenno naiget unayen ti panangiduronda kenkuana tapno maital-o ti naganna iti pakasaritaan iti America kas kaunaan a Negro a presidente.

Ngem adda met dagiti panangibabada iti kinataona. Umuna, kunada, awan pay padasna daytoy iti pananrienda iti gobierno, nangruna iti benneg ti seguridad ken ekonomia, gapu iti kinabagitona pay laeng a senador. Ken gapu iti kaawan ti padasna, amangan kano no ad-adda a mairarem ti ekonomiada ket lalo laeng nga agrigat dagiti Amerikano. Gapu ta kontra iti pananggubat ti America iti Iraq, kunada pay nga amangan no lukayanna ti depensa ti pagilian, ket ad-addan a serken ida dagiti terorista a pasurot ni Bin Laden. Malaksid pay nga adda latta panangsairda iti naggapuanna a puli, ken ibagbagada pay a produkto laeng daytoy ti panagpabpabanglo ti media iti naganna.

Ngem saan nga inkankano ni Obama dagitoy. Nagtalinaed a naulimek kadagiti adu nga isyu nga imbatoda kenkuana idinto nga impasnekna nga inlawlawag dagiti platapormana. Ken ti napateg ditoy, dina tinutupan dagiti isyu mainaig iti puli, ta kenkuana, padapada amin nga Amerikano, puraw man ken nangisit, lakay ken ubing, lalaki, babai man wenno homosekswal, baknang man wenno marigrigat. Impilitna ketdi a ginuyod ti kalabanna iti isyu iti ekonomia a kayat a liklikan ti Republican Party kadagiti debate. Daytoy ngarud ti rason no apay a nagtalinaed a nangatngato ti nagun-od a grado ni Obama ngem ni McCain kadagiti surbey idi panawen ti kampania.

Impaayan ngarud ni Obama dagiti Amerikano iti baro a kapanunotan, baro a liderato, ken baro a politika nga agsadag iti ordinario a kapanunotan ken karirikna ti tunggal Amerikano saan ket a ti ideolohia a paggargarawan dagiti agtuturay, wenno baro a politika a naipasurot iti turongen ti arapaap ti nabaknang ken nabileg a pagilian a taeng ti demokrasia ken dagiti sikakapia nga umili nga aggapu iti nadumaduma a puli.

ANIA’T NAMNAMAENTAYO KEN NI OBAMA?

Kas iti dati, agsadag ti pannakirelasiontayo iti Estados Unidos dagiti kangrunaan nga interes ti pagilian kas iti pannakataming dagiti duduoganen a Filipino a beterano iti Maikadua a Gubat, pannakapabileg ti negosio, ken ad-adu pay a trabaho para kadagiti Filipino. Ngem adu ti mangnamnama nga ad-adda a sumayaat ti langenlangentayo iti Amerika babaen ti administrasion ni Obama.

Ken kaaduanna man ita a Filipino ti agsalsaludsod no addanto met kas ken ni Barack Obama a mangikarinto met iti sipupudno a panagbalibaliw iti gobierno ken iti gimong ti pagilian. Ngem kunada met, rummuar ti maysa nga Obama babaen ti kiddawe ti situasion wenno iti umisu a panawen. Kinapudnona, nabayagen nga ur-urayentayo dayta a gundaway, wenno ti mangibutos iti maysa a mapagtalkan a lider a mangalaw kadatayo iti rigat wenno mangiturong kadatayo iti pudpudno a panagbalbaliw.

Ala, saantayo koma maawanan iti namnama, ta no kabaelan met dagiti Negro iti naguray ken nagibtur iti mano a tawen tapno magun-od dagiti arapaapda, apay ketdin a saan a maaramid met dayta ni Filipino a nakalak-am met iti pannakaikuskuspil ken pannakaadipen iti napaut a panawen? Ditay ammo ngem gapu iti naudi nga eleksion iti America, ad-addanton a ti sibubukel a masakbayantayo a kas pagilian ti panunotentayo iti panagbutostayo iti sumaruno a presidente, saan ket nga agbataytayo lattan iti bukodtayo nga interes wenno dumngegtayo lattan kadagiti politiko a mangibunbunong iti apagbiit a grasia.

(Basaen iti kumpleto a bersion daytoy iti Bannawag, Nobiembre 17, 2008.)

OBAMA WENNO MCCAIN?

MAKIPUSTAKA ken ni Angkuan no sino ti mangabak kada Barack Obama ken John McCain, dagiti agkaribal para iti eleksion Iti kinapresidente iti Estados Unidos, umannugot la ketdi daytoy, ta umuna, adun iti ammona maipanggep kadagitoy a politiko; maikadua addan dagiti masumsumarna a mapasamak iti panangabak iti asino man kadagitoy.

Ken, wen, uray dagiti estambay wenno ordinario nga agtagtagibalay iti kaiskuateran iti Tondo, Manila, masasaep met ti “radarda” ti panagkamkampania da Obama ken McCain. Naduktalan daytoy ti maysa a ganggannaet a periodista a nangpadas a nangsaludsod kadagiti tattao iti pusek a komunidad iti daytoy a paset ti Manila no adda ammoda iti eleksion iti America.

Ala, saanen a pagsiddaawan ta uray adayotayo iti America, wenno uray agbuybuya laeng ti akemtayo, napalalo met latta ti panangpadpadaantayo iti eleksion sadiay. Mabalin a gapu iti nakaro a panangay-ayattayo iti politika ta uray ti risiris iti politika iti paraangan ni Uncle Sam, agbalin met a sentro daytoy ii patangan iti sadino man a lugar.

Pagay-ayat man unay ti kaaduanna a Filipino ni Obama, ta kas ibagbagada man, naisabsabali daytoy kadagiti adun a nagbalin a kandidato iti kinapresidente. Nangisit ti kudilna wenno Negro, naminsan metten a nagindeg iti Southeast Asia iti panagubingna, ken napakumbaba, naubing pay, ngem di met paatiw kadagiti debate. Ken gapu iti kasla panangibabba dagiti puraw iti naggapuan a puli ni Obama, naalana a dagus ti simpatia dagiti Filipino a naayat kadagiti maat-atiw iti atar ngem sipapasnek a makirangranget.

Ken saan laeng dagiti mannakituttot ken manangngaasi ti mangitagtag-ay iti nagan ni Obama iti pagilian, uray pay gayam dagiti negosiante iti Makati wenno dagiti babaknang, ad-adda a pilienda ni Obama ngem ni McCain. Kas iti kaaduanna nga Amerikano, nakaro ti panangbabbabalawda ti administrasion ni Presidente George W. Bush, kapartido ni McCain iti Republican Party, gapu iti agdama a krisis iti ekonomia iti pagilianda, ken ti agtultuloy a pannakapapatay dagiti adu a soldado nga Amerikano kadagiti sinerrekda a gubat iti Middle East. Kasapulan kano ngarud ti maysa a baro ken nadalus a liderato, wenno maysa a naubing ken idealistiko a lider tapno mabaliwan metten ti pagbatbatayan a prinsipio iti pannakaipataray ti gobierno ti America.

Ngem kas ‘tay nakunan, uray kasano ti panangibagbagada a nakaruk-attayon iti panangtengngel kadatayo dagiti Amerikano, kaskasdi a nagtalinaed iti kinadekkettayo ken ni Uncle Sam. Ta apay met a saan, ti Estados Unidos pay laeng ti kangrunaan a partner ti pagilian iti negosio, kangrunaan a pagdawdawatanna iti tulong mainaig iti seguridad ti pagilian, ken kangrunaanna, adu dagiti mangmangged a Filipino ditoy Filipinas wenno iti Estados Unidos (malaksid pay dagiti permanente nga agnanaeden sadiay), nga agsadsadag ti pagbiaganda iti doliar ni Uncle Sam.

Isu nga uray awan ti pannakibiangtayo a direkta iti eleksion iti America, siiinanamatayo a nasayaat para iti pagilian dagiti mabalin nga addangto ti sumaruno a presidente.

Ken no adda man direkta a rason tapno makibiangtayo iti politika iti America, maysa ditoy ti pannakataming ti kasasaad dagiti beterano a Filipino a kadua idi dagiti Amerikano a nakiranget kadagiti Hapon idi Maikadua a Gubat. Ket no agbataytayo kadagiti mairakrakurak a plataporma dagiti dua a kandidato, nalawlawag ti pagtaktakderan ni Obama mainaig iti pannakaaprobar ti linteg a mangipaay iti nabayagen a benepisio a kalkalikaguman dagiti beterano a Filipino a benepisio. Saan ngarud a pagsiddaawanen a ni Obama ti kalatakan a kandidato kadagiti Fil-Am, wenno Filipino nga agnanaeden iti America wenno adda darana a Filipino. Maibatay iti surbey sadiay kadagiti Fil-Am, 35% kadakuada ti mangibagbaga nga ibutosda ni Obama kontra iti 29% laeng ken ni McCain.

Ken no kitaentayo ngarud ti atar dagiti dua a kandidato, babaen dagiti adu a surbey ken opinion kalpasan ti panagdebateda iti sanguanan ti telebision a naipabuya iti sibubukel nga America, dakkel ti pangitartarayan ni Obama ken ni McCain. Uray kasano kano ngamin ti panangyal-alikaka ni McCain ti bagina kadagiti makita dagiti Amerikano a negatibo a rupa iti agdama a gobierno ni Bush, kaskasdi a patienda a suroten met laeng ni McCain dagiti addang ti agdama a lider. Iti kaudian a surbey iti katengngaan ti Oktubre babaen ti Pew Research Center, 52% ti nagun-od ni Obama, idinto a 38% laeng ken ni McCain. Arigna kapada laeng daytoy ti surbey met ti Wall Street Journal/NBC News a nangipaay iti 52% ken ni Obama idinto a 42% ken ni McCain.

Dakkel ngarud ti tsansa ni Obama. Ngem masaludsodtayo man: Isuna kadi ti sipupudno a makatulongto kadagiti beterano a Filipino?

Daytoy man ti naudi a damag kadagiti ibagbagada a linteg para iti pannakaipaay iti dakkel a pension kadagiti beterano a Filipino.

Idi Abril iti daytoy a tawen, inaprobaran ti Kamara ti Estados Unidos ti Filipino Veterans Equity Act of 2008 a mangipapaay iti lump-sum wenno sangagabsuon a bayad a $15,000 kadagiti beterano a Filipino a nagbalinen a US citizen, idinto a $9,000 laeng dagiti saan a citizen.
Ket idi Setiembre, binagi met nga inaprobaran ti Senado ti Estados Unidos ti Veterans’ Benefits Enhancement Act of 2007 a mangipapaay iti binulan a pension kadagiti beterano, wenno $900 kadagiti nagbalinen a US citizen, idinto a $300 dagiti saan. Ken pagsayaatanna, babaen ti singasing a linteg ti Senado, madakamatton dagiti beterano a Filipino a kas lehitimo a beterano ti Estado Unidos, ken adda pay ipapaayna a benepisio kadagiti assawa dagiti beterano nga aggatad iti $2,400 iti makatawen.

Kaaduanna dagiti kadaraantayo sadiay ti napasnek nga aggargaraw tapno mapagkaysa dagiti dua a sanga ti Kongreso tapno maisayangkaten ti conference committee meetings. Kasapulan daytoy a taripnong tapno agtultuloyen ti panagbalin a linteg ti napasayaat a pannakataming ti kasasaad dagiti beterano a Filipino.

Ngem gapu iti panangkontra dagiti dadduma a kameng ti Kongreso mainaig iti gatad nga ipaayda, ken gapu iti agdama a krisis iti panguartaan ti gobierno ti America, kasla naipaigid manen ti singasing a linteg agingga iti sumaruno manen a sesion ti Kongreso kalpasan ti eleksion.

Maipalagip nga idi mairaman ti agarup 250,000 a Filipino iti puersa ti Estados Unidos tapno tumulong a makiranget kontra kadagiti Hapones, nakarian dagitoy a makaawatdanto met iti benepisio a kas kadagiti soldado nga Amerikano. Ngem kalpasan ti gubat, nangipasa a dagus ti Kongreso ti Estados Unidos iti linteg (daytoy ti Rescission Act of 1946) a nangibabawi ti pagtaktakderan dagiti Filipino a kas beterano iti Estados Unidos, ngarud awan ti karbenganda a mangawat iti naikari kadakuada a benepisio.

Mapapati nga adda laengen agarup 18,000, karamanen ti 7,000 nga agnanaeden iti Estados Unidosm ti sibibiag pay a beterano. Dagitoy ita, a kaaduanna ti agtawen iti 80 nga agpangato, ken dagiti kakabagianda ti mangitultuloy iti panangilablabanda tapno mawaswas ti Recission Act ken tapno maipaay met laengen kadakuada ti nabayagen a karbenganda a benepisio a kas pudpudno a beterano a kameng ti puersa ti Estados Unidos.

Adda met ketdi nagudilanda kadagiti napalabas a tawen. Nangipasa ti Kongreso ti Estados Unidos iti linteg a nangipalubos kadagitoy a beterano a Filipino a mapan iti Estados Unidos ken agbalin a makipagili sadiay. Adda pay linteg a nangipalubos metten kadakuada a maitanem iti publiko a kamposanto iti America. Ket idi laeng 2003, pinirmaan ni Presidente Bush ti linteg a nangited ti karbengan kadagiti beterano a Filipino nga umawat iti libre a pannakataming ti salun-atda babaen ti federal health care a programa ti gobiernoda.

Daytoy nabayagen nga ur-urayenda ita a linteg ket isu ti pannakaidakdakkel koma ti pensionda ken ti pannakaipaay pay ti benepisio uray kadagiti beterano a nagtalinaed iti Filipinas ken dagiti assawada. Iti agdama, kaaduanna dagiti beterano a nakagteng iti America iti umaw-awat laeng iti $106 a binulan a pension. Ala, agur-uray latta agingga iti sumaruno a Kongreso. Ngem no manonto ngatan ti bilangda sakbay nga agmata ti kalkalikagumanda a benepisio, dayta ti ditay ammo.

Gapu ngarud iti kasla pannakaikuskuspil ti karbengan dagiti beterano, dagitoy ti kanayon a ramen ti pannakipatang ti gobiernotayo kadagiti lider iti America, ken maysa kadagiti kadakkelan a kondision dagiti kadaraantayo sadiay nga agpili iti sumaruno a presidente.
Ngem malaksid iti pagbanagan ti eleksion, dakkel met ti epekto ti krisis ti ekonomia ti Estados Unidos iti pannakatungpal ti arapaap dagiti beterano. Ta uray saan pay a napagkaysa dagiti bersion ti dua a gakat iti agpada a sanga ti Kongreso, ibagbaga man ti kaaduanna a politiko sadiay a didan kabaelan a bayadan dagiti beterano a Filipino kas iti dawdawatenda.

Ni Obama wenno ni McCain?

Obama ti mabalin nga ipukpukkaw ni Angkuan, idinto a siiinanama ti adu a Filipino a matungpalna dagiti karina, kangrunaan iti mainaig iti pagimbagan dagiti Filipino. Ngem amin dagitoy, maamuanto ti pudno inton Nobiembre 4, aldaw ti eleksion iti Estados Unidos.
Ala,markaanyo dayta nga aldaw iti kalendario—para man laeng ken ni Apong Beterano nga idi pay a kakaasi nga agur-uray iti karbenganna a benepisio—wenno pannakabigbig.

(Basaen iti kumpleto a bersion daytoy iti Bannawag, Nobiembre 3, 2008.)