MANNY VS. NOYNOY?

UMAS-ASIDEGEN ti maudi nga aldaw a panangawat ti Commission on Elections iti kandidatura dagiti agam-ambision kadagiti nasional a takem iti eleksion inton umay a tawen. Daytoy ti gapuna a madukotan ita dagiti partido political nga agpilpili no asino ti ipatakderda nga standard bearer ti bukodda a partido.

Iti Partido Nacionalista, siguradon a ni Sen. Manuel B. Villar Jr ti ipatakderda a para presidente. Adayon ti pangitartayan ni Villar kadagiti kalabanna no agbataytayo iti naudi a dua a surbey a rimmuar itay napan a bulan. Iti surbey ti Social Weather Station (SWS), nagun-od ni Villar iti kangatuan a puesto (22%). Inatiwna da dati a Presidente Erap Estrada (19%), Senador Francis Escudero (18%), Bise Presidente Noli De Castro (14%) ken Senador Mar Roxas II (10%). Iti surbey ti Pulse Asia, ni met laeng Villar ti nakaala iti kangatuan a puesto. Nakagun-od daytoy iti 25% wenno limmagto iti arigna 10% manipud iti gradona idi Mayo. Inatiwna met laeng dagiti kalabanna: Estrada (19%), De Castro (16%), Escudero (12%) ken Roxas (11%).

No idi damo ket ni De Castro ti tumaytayok ti naganna, ken maysa kadagiti pagbutbutngan dagiti kabalubalna iti politika, sabalin ti yar-arasaas ti angin. Naregregen ti Bise Presidente iti maikatlo wenno maikapat a puesto gapu iti panagbaimbainna a mangibaga no ania a partido ti tumarayanna ta independiente ngamin daytoy.

NALATAK ITI TELEBISION

Ni ngarud Villar ti makunkuna a “man to beat” kadagitoy a panawen. Dakkel la ketdi iti naitulong ti agsasaruno a pannakaiparang dagiti komersialna iti telebision. Malaksid pay a saan a maka-Administrasion ken dina met kagarit dagiti pudpudno nga Oposisionista a kas iti kampo ni Erap. Nakatulong ti panangidadaulona iti Partido Nacionalista nga agsolsolo wenno saan a sikakapet a kameng iti ania man a koalision.

Sumegsegunda ni Erap iti surbey. Ngem uray dina ibaga, pagrikutanna ti di pay laeng a nalawag a sungbat no palubosan ti Konstitusion ti panagkandidatona manen (agingga a di maidanon ti isyu iti Korte Suprema), ken maysa, saanen a kas idi 1998 ti kinalatakna kalpasan ti pannakaibalud ken pannakapakawanna iti kaso a plunder. Ken ti rigatna pay, gapu iti kaadun dagiti kameng ti Oposision nga agambision met a kas kenkuana, dakkel la ketdi a makibingay iti butosna ti asino man a makigidda iti kandidaturana.

Mabalin met a di pagparikutan ni Villar ni Escudero ta dakdakkel ti posibilidadna nga agtaray a bise-presidente daytoy. Malaksid a naubing pay iti edadna a 40 inton kaaldawan ti eleksion, dakdakkel ti gundawayna a mangabak a bise presidente, no agbataytayo iti surbey. Ngem naadaw ti surbey sakbay iti kaudian a panagbaliw ti taray ti politika kalpasan ti panagpabus-oy ni Senador Mar Roxas para ken ni Senador Benigno “Noynoy” Aquino III nga standard bearer ti Partido Liberal. Wen ta no matuloy a kasta, addan dakkel a pagrubuatan ni Roxas. Ken gapu iti panagpababana iti puesto a tumarayanna, pagpampanunotan la ketdi a dakkel dagiti agambision met nga agbise presidente.

Mabalin a patas laeng met ti atar da Villar ken De Castro no kinalatak iti masa ti mapagpapatangan. Ngem dakkel la ketdi a mangpadagsen iti kandidatura ni De Castro ti panagtuloy daytoy nga agkandidato iti sidong ti administrasion. Ta malaksid a nababa ti popularidad ti pagpapaayanna a Presidente, dakkel a pakabasolanna ti panagtalinaedna a nadekket iti Malakanyang iti laksid ti adu nga anomalia a nakairamanan ti agdama a liderato. Amangan no aramaten dagiti umili daytoy nga isyu ti tapno makabalesda met iti admnistrasion. Awanto la ketdi ti duma daytoy iti nagbanagan ni John McCain iti eleksion iti Estados Unidos itay napan a tawen, nga agingga iti kaaldawan ti eleksion, kakaasi a mangsarsarapa iti panangpalapal dagiti umili iti administrasion ni George W. Bush a kapartidona, wenno iti panangilislisina ti bagina iti pannakapabpabasol ti administrasion ni Bush iti panagsuek ti ekonomia ti America.

MANNY VS NOYNOY?

Awan met pagbutngan ni Villar ken ni Sen. Loren Legada ta malaksid nga adda laeng daytoy iti nababa a puesto iti surbey, saan a napasnek ti partidona a Nationalist People’s Coalition (NPC) a mangibando iti kandidaturana.

Kasta met a di rumbeng a pakarikutan ni Villar dagiti taga-simbaan nga agam-ambision met iti kangatuan a puesto, kas koma ken ni Bro. Eddie Villanueva, lider ti sekta a Jesus Is Lord, nga iti eleksion idi 2004, nakagund-od laeng daytoy iti nakurang a dua a milion a butos iti laksid iti panangipampannakkelna iti kaadu dagiti kameng ti grupona.

Wen, kas iti adun a naangay nga eleksion ti pagilian, awan ti solido a butos manipud kadagiti relihioso a grupo. No agkaykaysa man ti panagbutos dagiti kameng ti Iglesia ni Cristo, makatulong laeng ti bilangda iti butos ti suportaranda a kandidato, saan ketdi a tapno masierto ti panangabak daytoy. Pagsayaatanna, ta kasla imbabawi metten ni Mike Velarde ti El Shaddai iti immuna deklarasionna nga agkandidato a presidente kalpasan ti panangkontra kenkuana dagiti dadduma nga Obispo. Imbabawi metten ni Pampanga Gob. Ed Panlilio ti nangato nga ambisionna iti politika; ketdi, suportaranna kano laengen ti kandidatura ni Noynoy Aquino.

Adu pay met nga innapuy ti kasapulan pay a kanen da MMDA Chairman Bayani Fernando, Senador Richard J. Gordon ken Defense Secretary Gilbert Teodoro, agpapada a mangnamnama a manoken ti administrasion, tapno aglatakda met iti masa. Bay-antantayon ni Senador Jamby Madrigal, maysa kadagiti naudi a nangipeksa ti ambisionda nga agbalin a presidente, ta aramatenna laeng ti iseserrekna iti dangadang, kas iti ugalina a mangaramat iti amin nga isyu ken oportunidad tapno aglatak.

No adda man ngarud napigsa a makalaban ni Villar, isu daytoy ni Noynoy. Nakasakay ita ni Noynoy iti kasla aluyo ti kadakkelna a panagraem dagiti iti inana, ni dati a Presidente Corazon Aquino. Idi tabon ni Cory itay napan a bulan, nakitatayo no kasano a nariing manen dagiti umili iti nabayag a pannakailibayda tapno salaknibanda ti demokrasiatayo ken tapno masukatan dagiti managdakdakes iti turay. Ditoy a nangrugi ti panangidir-ida iti nagan ni Noynoy a kas sumaruno a presidente. Daytoy a naisabsabali a napasamak ti rason no apay a nagpabus-oyen ni Roxas para ken ni Noynoy.

Ken no adda man pay mabalin a pakaatiwan ni Villar, isu daytoy ti isyu iti kurapsion. Uray kunada nga awan pay ti adu a padas ni Noynoy iti politika, di pay met a namilatan ti naganna iti ania nga anomalia iti gobierno uray idi adda pay laeng daytoy iti Kamara. Adayo unay ken ni Villar a mangsangsango ita iti isyu iti doble nga alokasion para iti pannakayatiddog ti maysa a kalsada. Daytoy ngarud ti rumbeng a kabuteng ni Villar malaksid kadagiti napigsa a kalabanna iti politika.

DAKKEL A SALUDSOD

Nangrugi ti isyu idi ibulgar ni Sen. Panfilo Lacson ti kuestionable nga alokasion iti pannakayatiddog ti kalsada a managan iti C5. Daytoy a proyekto ti mangsilpo iti South Luzon Expressway iti Sucat ken Coastal Road nga agturong iti Cavite. Idi damo, addan nailatang a dakkel pundo tapno mabayadan dagiti sanikua wenno dagdaga a maapektaran iti proyekto

Ngem iti naudi nga alokasion iti badyet ti gobierno, adda naduktalan dagiti senador a sabali manen a pundo a nailatang para iti isu met laeng a proyekto, babaen ti sabali a nagan ti kalsada. Ken imbes nga agdiretso ti kalsada a sumalpot iti Coastal Road, nanglikaw ketdi daytoy tapno lasatenna dagiti dagdaga a kaaduanna ket sakup ti subdibision a kukua ti kompania ni Villar. Ket naduktalanda a mismo a ti senador ti nangiselsel iti daytoy a baro nga alokasion.

Naduktalan pay pay dagiti senador, bayat ti panagdengdengngeg ti Senado iti isyu, a nakaawat ti kompania ni Villar iti umabot iti P137 a milion a kas bayad ti lima kadisso a dagana a naapektaran iti pannakabaliw ti rota ti kalsada. Ket ti dakesna pay ditoy, awanen ti napnapanan ti immuna a proyekto idinto a nausaren ti dakkel a pundo ti gobierno para iti daytoy. Ita, ibagbaga dagiti opisial iti Department of Public Works and Highway (DPWH) a dua nga agpang ti proyekto, saan ket a maymaysa, ngarud rumbeng laeng kano a dua met a paset ti alokasion dagitoy. Ngem no nagpanunotda koma a nasayaat—dayta , a, no pudno met laeng a dua nga agsabali a proyekto dagitoy—nga adda met immuna a plano a nalinlinteg ken nalaklaka nga adayo ngem iti maikadua a plano, nga isu koma ti impamaysada. Ken maysa, apay a mangiruarda manen iti sabali a pundo ti gobierno para iti sabali a proyekto no maymaysa met laeng ti pakaipaayanna?
Saan a kayat ni Villar ti agparang iti komite ti Senado a mangim-imbestigar iti kasona. Iti panagriknana “guilty” wenno nakabasolen daytoy iti imatang dagiti kalabanna a senador. Imbes ngarud nga agtungpal iti pagayatan dagiti kakaduana iti Senado nga agparang iti senate hearing, dagiti ketdi kameng ti media ti umas-asitganna. Us-usarenna manen ti kinasiglatna iti PR wenno ti panangyas-asidegna lattan iti bagina iti media, tapno masalaknibanna ti bagina iti kunkunana a panangperperdi laeng kenkuana dagiti padana nga adda ambisionna nga agbalin a presidente.

Di met makuna nga addan basol ni Villar mainaig iti kaso, ta madama pay laeng ti panangtamtaming ti Senado iti daytoy a banag. Ngem no kitaentayo ti kaso ni Villar, nangrugi laeng daytoy iti pannakalipatna iti balikas a “delikadesa.” Awan koma ti dakesna nga adda naiselsel wenno nainayon nga alokasion no dagiti daga a dinalapus ti nasabalian ti rotana a proyekto ti kalsada ket saanna a kukua. No sabali a senador ti nangisayangkat iti pannakailatang ti pundo, mabalin nga awan ti dakesna, no pudno la ketdi a legal ti proseso.

DELIKADESA

Sangkadagullit ni Villar a politika laeng ti gapuna no apay a napalalo iti panangirarraremda kenkuana iti isyu maipanggep ti C5. Ngem iti daytoy a panagrasrasonna, awan man dumana ken ni Erap nga agingga kadagitoy, patienna nga iti ania man a nasaparanna iti panagturayna, politika ti rason. A kasla man ipapaanagda kadatayo nga iti ania man nga aramiden dagiti politiko, no adda pakapilawanda, ad-adda a pabasolenda ti politika ngem ti salaknibanda ti bagbagida babaen ti panangiruarda iti kinapudno iti legal a dangadang. Kaaduanna man a kadagiti politiko nga agtatakaw, wenno mangkarkaras iti pundo ti gobierno, a no maduktalan ti aramidda, nakaal-alistoda a mangyikkis: “Politika ti gapu ti amin!” Kasaruno daytoy ti panagkamangda kadagiti umili tapno agpalawagda, ipakitada a nakakaasida, ket dagiti tattao a mangipatpatungpal iti hustisia ti agbalinen a kontrabida.

Ngem saan kadi a politika met laeng ti rason no apay nga adda iti puesto dagiti agtuturay ita, ken no apay nga agam-ambisionda pay iti nangatngato a posision?

Gapu met laeng iti politika no apay nga adda dagiti lider dagiti ahensia ti gobierno a mangar-aramat iti kuarta iti gobierno tapno maiparang laeng iti nagan ken rupada iti telebision, iti kasta addan pangrugianda nga aglatak. Politika met ti mangidurduron dagiti lider dagiti sekta a mangaramat ti pammati dagiti idadauluanda tapno magun-od dagiti bukodda nga ambision iti politika. Ken gapu met ti politika no apay a kasla kawwes a naglaka a sukatan ti partido dagiti politiko. Kunada a saan a narugit ti politika no di ket dagiti laeng politiko ti narugit babaen dagiti aramidda. Awan met dakesna ti politika, ti laeng politika nga awan ti prinsipio a pagsadaganna ti dakes ken narugit.

Ngem anian gapu ta arigna awanen ti delicadeza ti kaaduanna a politiko ita, saanen a daytoy ti kangrunaan a pagibasaran dagiti umili tapno agbutos. Daytoy ngarud ti rason no apay nga inton eleksion, dagiti met laeng politiko nga awanan iti delicadeza ti agbalin met laeng a bida.

Adda pay nakurang tallo a bulan tapno agbaliw dagiti panunot dagitoy a politiko no ituloyda a pagaayaman ti demokrasiatayo ken sangapulo a bulan kadatayo nga umili tapno mangeddeng a nasayaat.

(Basaen ti orihinal a bersion daytoy iti Bannawag, Setiembre 14, 2009.)

HAANABALEN, A, NGA AWAGANDA ITI RESERBA

AGDUDUPODOP dagiti mayat nga agbalin a presidente. Umabot iti sangadosena dagiti natibong ti naganna. Ngem inton mangrugin ti eleksion, amangan no innem laeng kadakuada ti agbalinto a kandidato, ken ‘tay nabati nga innem, bumaba a kas bise presidente.

Karkarna ngarud ti inaramid ni Senador Francis “Kiko” Pangilinan ta dinan kinasapulan nga ipatayab ti naganna a kas maysa a mabalin a pagpilianda a nabileg a kandidato a para presidente. Diretso, wenno awan ti panagimbabainna a nangipalgak a bise, wenno ti laeng maikadua a puesto, ti pagtarayanna. Dinan minira dagiti resulta dagiti surbey, wenno ti kaadda ti maysa a nabileg a partido a pagsadagannanto.

Ngem ti pudno ketdi, saan a ti eleksion iti 2010 ti nangnangruna a sirsirigen ni Pangilinan, no di ket ti eleksion inton 2016. Mabalin a mamati iti pagsasaotayo, a saan laeng dagiti nagtured ti maparparaburan iti gasat, no di pay ket dagiti ammona iti agsakbay.

No anagentayo ti pakasaritaantayo manipud 1986, nakagteng agingga iti Malakanyang dagiti adda iti maikadua a puesto, malaksid ken ni Salvador “Doy” Laurel: da Joseph “Erap” Estrada ken Gloria Macapagal-Arroyo a nangsublat kadagiti nagserbianda a presidente. Ken uray pay sakbay ti Martial Law, uppat kadagiti pito a nabutosan a bise presidente ti nangallawat iti kangatuan a puesto ti pagilian: Sergio Osmeña, Elpidio Quirino, Carlos Garcia, ken Diosdado Macapagal.

Ket no agbasartayo kadagiti surbey, amangan no ni Bise Presidente Noli de Castro ti mangsublat met laeng ken ni Arroyo.

No boksing koma, nakaunan ni Pangilinan iti ring a manguray iti kalabanna. Idinto a dagiti dadduma, agsisinnumar ken agiinnadalda pay laeng kadagiti baddekda. Mabalin a maysa kadakuada ni Senador Chiz Escudero no agpabus-oy daytoy nga agpababa para ken ni Senador Loren Legarda iti Nationalist People’s Coalition (NPC) a pagkamenganda. Wenno ni Defense Secretary Gilbert Teodoro nga aguyas nga agbise no bilang ta ni De Castro ti mapili ti koalision iti administrasion a kas standard bearer. Wenno ni Gob. Ed Panlilio no maallukoy ti maysa a kaipaspasngay a koalision a kas katiket ni Senador Manuel Roxas II. Wenno ni Gob. Grace Padaca no ituloy ti padi a politiko ti panggepna nga agkandidato a presidente. Wenno ni Senador Jinggoy Estrada no di ituloy ni Erap nga amana iti panggep daytoy nga agngayangay manen a presidente.

Impeksa metten ni Senador Bong Revilla ti panggepna a tumaray a bise presidente, ngem kasla nagbawbaw ti ambisionna ta awan ti kapartidona iti Lakas a napigsa a mangiduron kenkuana. Uray natibong ti nagan ni Gob. Vilma Santos, nabatad met ti panangibagana nga awan ti panggepna a tumapog iti nangatngato pay a posision.

Ngem saanna met a kayat a sawen a no napigsa ti kandidato a presidente, kaparehona metten a napigsa ti katiketna, wenno uray ti balinsuek daytoy, saan a kasta ti kalakana a maguyod ti napigsa a kandidato a bise ti nalupoy a katiketna.

Karkardayo daytoy iti politika iti Estados Unidos ta napagkaysa ti presidente ken bise presidente a mabutosan, kas kameng ti maymaysa a partido. Iti daytoy a sistema, napateg ti pannakabalanse dagiti lugar nga ibagianda, ken dadduma pay a konsiderasion tapno mabukel ti maysa a tiket. Iti Filipinas, uray laeng manipud idi 1986, kangrunaan ti popularidad, saan ket a ti nakaikappenganna a partido ti napateg a konsiderasion tapno mabukel ti ipasangoda a tiket.
Saan ngamin a napateg ti partido kadagiti umili, ta arigna padapada met laeng ngamin ti garit dagitoy uray kasano ti kaaduda, ken panagduduma dagiti naganda. Ad-adda a personalidad (kinalatak) dagiti kandidato, saan ket a ti nakaikappenganda a partido wenno dagiti platapormada ti maipangpangruna a pagibasaran ti panagbutosda.

Sakbay iti 2004, agsabali iti tiket dagiti nangabak a presidente ken bise presidente: inluges ni Erap ni Marcelo Fernan a katiket ni Ramos idi 1992, ken ni Gloria Arroyo ni Edgardo Angara a katiket met ni Erap idi 1998. Agpada a saan a nangabak dagiti presidente da Erap (ni Danding Cojuangco) ken ni Glora (ni Jose de Venecia).

Kadagitoy a pasamak a maanag ni Pangilinan ti dakkel a gundawayna; kayatna a sawen, dinan kasapulan pay ti kumpet iti asino ditan a nalatak a presidentiable. No adda man pagpampanunotanna ita, mabalin a ti kaawan ti makinaria a mabalin nga ipaay koma ti maysa a dakkel a partido a tumulong a mangitag-ay kenkuana iti amin a suli ti Filipinas. Ngem sabalin a patangan no adda da Sharon Cuneta ken KC Concepcion a kas nabileg a campaign managerna.

Reserba a pilid, kunada iti bise presidente, wenno adda laeng a naiturnilio iti likudan ken sikigan ti lugan nga agur-uray iti pannakausarna. Wenno saan a kas kapateg ti “sangatimba a nabara nga isbo,” kas kuna met ti maysa kadagiti nagbalin a bise presidente iti America. Wenno pagaangawanda nga ibagbaga nga awan duma ti bise presidente iti daytay mangngalap nga inabotan ti dawel iti tengnga iti taaw, ken saanen a mangmangngeg pay ti naganna.

Wen, ta ti presidente, ti kangrunaan ken kapatgan a posision iti pagilian. Pagsayaatanna, naadalanen dagiti nagbalin a presidentetayo ta automatiko nga agtakem a kas gabinete ti bise presidente, uray aggapu daytoy iti kalabanna a partido. Malaksid ken ni Laurel a naipaigid iti administrasion ni Cory Aquino gapu ta napagduduaan ti kinapasnekna iti administrasion, kadagidi a panawen a rirribuken dagiti rebelde a soldado ti liderato ti biuda a presidente. Hepe ti anti-crime a commission a katukad ti maysa a takem iti gabinete ni Joseph Estrada iti administrasion ni Ramos. Ti met Department of Social Work and Development ken ni Arroyo iti administrasion ni Erap. Iti agdama a turay, ti Housing and Urban Development Council (HUDCC) met ti impaiggemda ken ni Bise Presidente De Castro.

Segun kadagiti agpalpaliiw iti politika, napateg no agtalinaed a kadua ti presidente ti bisena a mangipagna ti gobierno, babaen ti panangipaiggemna kadagiti napateg wenno bukod a pili ti bise nga opisina. Maysa a pagadalan ti napasamak ken ni Presidente Garcia a taga-Nationalista idi dina inikkan ti posision iti gabinete ni Diosdado Macagapal a taga-Liberal Party a bisena. Ania pay, ad-adun ti oras ni Macapagal a nagrikus iti intero pagilian a dimmanon kadagiti lumugar ken dimngeg kadagiti kaririknada iti gobierno, wenno rason metten tapno agkampania iti sumaruno nga eleksion. Nagangayanna, inluges ni Macapagal ni Garcia iti dayta nga eleksion ti 1961.

Ammo daytoy ni Gloria Arroyo, isu nga agingga iti naudi a gundaway a nagistayan narippuog ti gobiernona gapu iti isyu ti kurapsion, napagtalinaedna ti nalatak a bisena iti sidong ti administrasion. Ta agingga kadagitoy a panawen, iti laksid ti kina-independiente ni De Castro, sitatalinaed a nabileg a pagpilpilian ti administrasion a pamatoda iti eleksion no umay a tawen.

Gapu iti daytoy a taray ti politikatayo, napateg ken ni Kiko a mailugarna ti bagbagina a nasapa a kas bise presidente, ta uray ania ti mapaspasamak, maysa a kasla naslag a baggak ti eleksion iti 2016 tapno matun-oyna ti kangatuan nga ambisionna iti biagna.

Uray dina ibaga, kasla musika a denggen ti lapayagna ti “First Lady Sharon Cuneta” ngem ‘tay “Megastar.” Ken ad-addanton a nalawag ti kaipapanan ti paborito a kanta ti asawana a “Pangarap na Bituin.”

(Basaen ti kumpleto a bersion daytoy iti Bannawag, Hunio 1, 2009.)

ASINO TI MANOK TI ADMINISTRASION?

ASINO ti agbalin nga standard bearer ti administrasion inton eleksion iti 2010? Dayta ti dakkel a saludsod a kasla maysa a sequel ti napintas a pelikula nga ur-urayen dagiti naayat ti politika.

“Addanton mapilimi kalpasan ti Semana Santa,” impatalged ni Speaker Prospero Nograles, maysa kadagiti dadaulo ti agturturay ita a partido a Lakas-Christian Muslim Democrats (wenno Lakas).

Kasapulan nga iparpartaken ti administrasion ti agkutikuti no dida kayat ti mangan ti tapok inton dumteng ti rapokrapok manen a ranget iti politika. Malaksid nnga insapsapa ti Commission on Elections (Comelec) ti deadline iti panangipila iti kandidatura para iti nasional a posision, awan pay ti nalawag no asino ti ikandidato ti nagkadua a partido ti Lakas ken ti Kampi.

Karkardayo daytoy kadagiti kalabanda a partido, nga uray awan pay met makuna a solido a panagdadanggayda tapno masierto ti pannakadaleb ti administrasion, makuna a kasla maysa a basketball team a napigsa iti lineupna; kayatna a sawen, nasiglat ti asino man a kameng ti team nga ilabanda.

Wen, ta uray no asino kadagitoy, makuna a dekalibre met a kandidato, saan laeng nga iti padas ken gapuananda iti politika, no di pay ket makuna a nalatakda iti masa ken natibong ti naganda kadagiti surbey: da Senador Manny Villar, Mar Roxas, Loren Legarda, Francis Escudero, ken Panfilo Lacson. Ken iramanmo pay dita ni dati a Presidente Erap Estrada a nagkuna a no awan ti agpabus-oy kadagiti kameng ti oposision tapno maymaysa laeng ti agbalin a standard bearerda, kapilitan nga agkandidato manen para iti puesto a naikaikkatanna idi 2001. Bay-am ‘tay pamutbutengda a maparitan kano iti linteg nga agpailayon ti dati a presidente a kas kenkuana, kalpasan a nabalud ken napakawan gapu iti kaso a plunder.

Agpada da Villar iti Nacionalista Party ken Roxas iti Liberal Party a nagkaysa nga idurduron dagiti bukodda a partido, ken agpada dagitoy a napasneken nga aggungunay babaen ti nakasapsapa man a pannakaipabuya dagiti para kampania nga anunsioda iti telebision.

Agsadag met ti ambision da Escudero ken Legarda iti panangyendorso kadakuada ti Nationalist People’s Coalition (NPC) a pagkamenganda. Idinto a kasla mapatpaturedan ita ni Lacson a sarangten ti administrasion iti laksid ti pannakalukat manen ti kaso ti pannakapapatay ni Bubby Dacer nga ipabpabasolda kenkuana. Ken agur-uray met laeng iti bendision ni Erap ni Makati Mayor Jejomar Binay, maysa pay nga adigi ti oposision a nangipalgaken ti nangato nga ambisionna.

Adda pay dagiti grupo iti ruar ti paraangan ti administrasion ken oposision a mangrugrugi metten nga agkutikuti. Maysa ditoy ti Bangon Pilipinas nga idauluan ni Bro. Eddie Villanueva a mangnamnama a mausarna manen ti partido ken relihion a binangonna tapno ulitenna a tun-oyen ti arapaapna nga agbalin a presidente kas iti napasamak idi 2004 a nakailugesanna. Ken adda pay kaipaspasngay ita a koalision a buklen dagiti dadduma a kameng ti civil society. Isu daytoy ti grupo a Kaya Natin! a mangidurduron ita ti kandidatura ni Pampanga Gob. Ed Panlilio.

NI NOLI DE CASTRO NGATA?

Awan ngaruden ti nabatbati a napigsa a manok ti administrasion no di ni Bise Presidente Noli de Castro. Ngem ti rigatna, uray natulnog ni De Castro iti Presidentena, saan met a kameng daytoy iti Lakas wenno Kampi. Malaksid pay a kasla naidennes laeng iti barukong ni De Castro ti barahana, ta no mabalin dina kayat a maun-unaan ti ania man a panggepna.

Kinapudnona, ni De Castro ti kuna ni Press Secretary Cerge Remonde a maysa kadagiti tallo laengen a nagan a pagpilpilian ita ti administrasion nga agbalin a standard bearerda. Ni Defense Secretary Gilbert Teodoro ti maikadua ken saan pay laeng a kayat nga inaganan ni Remonde ti maikatlo. Ngem adu ti agkunkuna a mabalin a ni Villar daytoy wenno maysa kadagiti kameng ti administrasion nga immun-unan a nangiparipirip ti ambisionda, kas ken ni MMDA Chairman Bayani Fernando.

Mabalin kadi nga ibbatan ti administrasion ni De Castro, wenno kabaelanda ngata ti makirinnapok iti ranget no awan ni De Castro iti sidongda? Iti naudi a surbey ti Pulse Asia a rimmuar itay Pebrero, ni De Castro ti nakaala ti kangatuan a puntos, wenno 19%, idinto nga adda laeng ti likudna da Escudero (17%), Erap (16%) ken Villar (15%). Makuna nga adda laeng iti winning circle da Legarda (12%) ken Roxas (8%). Bassit laeng ti naawid a puntos da Lacson, Fernando ken Binay, ken awan pay laeng ti nagan da Teodoro ken ni Panlilio a kadagitoy la nga aldaw a nangibaga iti ambisionda.

Dua laeng ti posibilidadna no bilang ta ibbatan ti administrasion ni De Castro: personal a desisionna iti mangyalikaka iti bagbagina iti makuna a saan a nasin-aw a rekord ti administrasion ket tumaray laeng manen nga independiente, wenno naunaan daytoy a naguyugoy ti oposision wenno dagiti masasao a third force a kumappeng kadakuada.

Mabalin a mabaliwan ngarud ti kumpas, garaw ken turong dagiti amin a partido inton mangikeddengen ni De Castro no ania a partido wenno koalision iti tumarayanna. Kadagiti sitatangken a mangituloy ti panagkandidatoda, rumbeng a saganaan ti makunkuna a winning formula ni De Castro: nalatak ken nadekket iti masa gapu ta nalatak daytoy iti telebision kas dati a brodkaster, nabaknang ken nabileg iti negosio ken politika ti pamilia Lopez (akinkukua iti ABS-CBN a nagpaayan ni De Castro a brodkaster iti napaut a panawen) a manamnama a mangtulong manen kenkuana, ken napintas ti pannakapalpalatak pay ti naganna a kas housing czar ti administrasion.

Ket no bilang ta panawan ni De Castro ti administrasion, ni laeng ngarud Sek. Teodoro ti mabalin nga itag-ay ti administrasion, ta serioso daytoy a sumagpaw met iti ranget para iti kangatuan a puesto ti pagilian. Pinanawanna payen ti NPC a nagrubuatanna a kas politiko (dati a diputado ti Tarlac) ken partido pay daytoy ni dati nga ambassador Danding Cojuangco nga ulitegna. Naubing pay ni Teodoro, nadalus ti naganna, bar topnotcher, nalaing nga agsao ken karismatiko, a mabalin la unay nga ibatogda iti kalidad met ni Escudero ti NPC.

TI GUNDAWAY NI SEK. TEODORO

Ngem mabalin a maarus met laeng ni Teodoro, wenno agtinnag a bise presidente, no anagentayo ti ibagbaga da Remonde ken Presidential Adviser Gabriel Claudio a rumbeng a pilienda a standard bearer ‘tay popular wenno nalatak iti masa, malaksid iti adun a padas ken gapuananna ti politika. Adda latta ngarud posibilidadna a mangaremda iti asino man kadagiti nalatlatak ken ad-adun ti padasna ngem ni Teodoro a kameng ti asino man kadagiti kaaliadoda a partido. Ti nalawag ketdi, bassit ti gundaway ni Fernando a tung-edan ti administrasion ti kayatna nga agbalin nga standard bearer gapu iti nabatad a rason.

Natibong ti nagan da Villar ken Legarda a mabalin a maawid ti Malakanyang iti poderna. Ngem adda bukod ni Villar a diskarte iti politika. Ken mabalin a saan a komportable dagiti kameng ti koalision ti administrasion no maysa laeng a taga-Nacionalista ti itag-ayda. No iti biang ni Legarda, duada laeng ken Escudero a pagpilpilian ita ti NPC. Ngem no bilang ta ni Escudero ti mapili ni Danding, ditoyto laengen nga agkamang ni Legarda iti administrasion wenno sabali a partido a mangampon manen kenkuana tapno maiduron ti bukodna nga ambision.

dagiti agkuna a nabangsiten ti nagan ti administrasion ken mabalin a nadagsento a baklayen ti asino man nga agbalin nga standard bearerda ti mangipalawag iti kontrobersial a rekord ti administrasion kadagiti botante. Pattapattaen ita dagiti agpalpaliiw iti politika a pilien dagiti botante ti asino man a kasungani ti agdama a presidente, wenno ti ababa a pannao, ti kandidato nga aggapu iti sabali a partido ken adda panggepna a mangipaay iti reporma ti gobierno. Awan dumana daytoy iti kaso ni John McCain iti eleksion iti Amerika idi Nobiembre. Ti saan a napintas a rekord ni George W. Bush iti pannakaipataray ti ekonomiada ti nangguyod laeng ken ni McCain ken ti Republican Party tapno iluges ida ti bagito a kalabanna a managan iti Barack Obama.

Ngem uray ania ti sawenda, nabileg ti makinaria ti administrasion no maidilig kadagiti kalabanna. Malaksid iti dakkel a pundo, kaaliadoda ti kaaduanna kadagiti lokal a lider iti intero a pagilian. Maysa pay a dakkel ti bentahe ti administrasion ti kaawan ti panagkaykaysa dagiti adu a personalidad ken partido a mangibagbagi iti oposision. Ken ammo unay ti kampo ni Erap ti pateg ti panagkaykaysada tapno saanen a maulit ti napasamak idi 2004 a nakaabakan ni Fernado Poe Jr. nga standard bearer ti kampo ni Erap, ta gapu iti panagpilit met idi a tumaray ni Senador Lacson, nakissayan ti mabalin koma a butos ni FPJ tapno mangabak.

Kasapulan laeng ngarud ti maysa a Barack Obama tapno maiwalin ti bileg ti makinaria ti administrasion. Ngem asino ti mangibagbagi iti pudno a panagbalbaliw kadagiti agpangpanggep nga agkandidato inton Mayo 2010. Ni Gob. Panlilio? Ni Escudero? Ni Binay? Ti rigatna, kas iti padastayo iti adun nga eleksion ti pagilian, kasapulan latta met ti nabileg a partido (kas iti Democratic Party ni Obama) tapno mangabak dagiti saan a tradisional a politiko. Daytoy ti makita a pagkapuyan ti kandidatura da Panlilio ken Escudero. Agpayso nga adda NPC ni Escudero ngem bassit laeng daytoy no maidilig ti higante a koalision ti administrasion. Kasapulan ngarud ti NPC, ken uray pay ti NP ni Villar ken LP ni Roxas ti makikappeng iti sabali a grupo tapno bumileg ti puersada.

AWAN TI IMPOSIBLE ITI POLITIKA

Ngem kadagiti agpangpanggep a mangpungtilen Iti napaut a panagturay ti partido ti nakatugaw ita iti Malakanyang, napintas a pagadalanda ti pakasaritaan ti pagilian. Ta lima kadagiti eleksion ti kinapresidente manipud nairubuat ti republikatayo ti nakaabakan dagiti partido ti situtugaw nga administrasion: inabak ni Manuel Roxas ni Sergio Osmeña a nangallawat iti kinapresidente kalpasan ti ipupusay ni Manuel L. Quezon. Agpapada a situtugaw wenno reeleksionista da Elpidio Quirino, Carlos P. Garcia, ken Diosdado Macapagal idi atiwen ida da dagiti nakalabanda: da Ramon Magsaysay, Macapagal, ken Ferdinand Marcos, kas iti panagsasaganadda. Kaudian a napasamak ti pannakailuges ni Jose de Venecia, kandidato ti administrasion ni Fidel Ramos, iti ima ti maysa nga artista, ni Erap Estrada.

No ragupem ngarud ti gapuanan dagiti nagballigi a kameng ti oposision, makita a ti kaadda ti nasiken a partido a sumaranget ti administrasion, kinalatak (kas iti kaso da Magsaysay, Marcos ken ni Estrada) ken ti nababa a popularidad ti situtugaw nga administrasion (kas ti kaso ni Quirino ken Macapagal) dagiti napintas a ramen tapno maitag-ay ti standard bearer ti kontra-administrasion.

Ken asino met ti saan a makalipat iti pannakailuges ti tiket ti administrasion iti napalabas nga eleksion ti kinasenador idi 2007. Tallo laeng ti nangabak kadakuada—da Edgardo Angara, Joker Arroyo ken Juan Miguel Zubiri—idinto a nangabak ni Antonio Trillanes, ti lider ti Magdalo nga agdama a sibabalud gapu ti kasona a panagpanggep a mapadisi iti gobierno idi 2003.

Naannad ngarud ita ti panaggaraw ti administrasion. Wenno no aggaraw man ammona a sierto ti badekenna a bato iti napitak a dalan ti politika.

Kas ‘tay kuna ni Sek. Remonde, maysa nga “arte ti imposible” ti politika wenno iti ababa a pannao, mabalin a mapasamak uray dagiti di manamnama a mapasamak.

Wen, ta ti politika iti Filipinas, puro “addition” a kunada, ta napateg ti asino man a makikappeng kadakuada, bay-am man dayta prinsipio ti partido basta ti napateg mangabakda. Ket uray dagiti saan a nalatak, wenno awan ti pangnamnamaan a makapagplastar, adda latta gundawayda a mangabak babaen laeng ti awag iti telepono, wenno tapik iti abaga, ken papetpet a grasia.

(Basaen iti orihinal a bersion daytoy iti Bannawag, Abril 20, 2009.)